BÜYÜK TEHDİT TBMM’DE BALIKESİR KENT KONSEYİ ÇEVRE MECLİSİ YÜRÜTME KURULU
BALIKESİR KENT KONSEYİ ÇEVRE MECLİSİ YÜRÜTME KURULU
BÜYÜK TEHDİT TBBB’DE
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) 13 Haziran 2025’de sunulan yeni torba yasada yer alan “Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” zeytinliklerden ormanlara, tarım alanlarından korunan alanlara kadar ülkemizin en değerli doğal ve kültürel miras alanlarını madencilik ve enerji yatırımları uğruna geri dönüşü olmayan tahribatlara açık hale getiriyor.
TBMM komisyonunda 19 Haziran Perşembe günü görüşülecek teklif, başta Maden Kanunu olmak üzere Çevre Kanunu’na, Mera Kanunu’na, Elektrik Piyasası Kanunu’na ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’a yönelik değişiklikler yapılmasını da öngörüyor. “Ekonomik istikrar”, “millî çıkar” ve “enerji bağımsızlığı” gerekçeleri ile sunulan düzenleme; doğa koruma yaklaşımından uzaklaşarak yatırım lehine şekillenen bir yasal çerçeve sunuyor.
Teklif yalnızca belirli sektörlere yatırım kolaylığı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda doğa koruma politikalarını zayıflatıyor ve kamuoyunun, özellikle de yerel halkın söz hakkını tamamen görmezden geliyor.
Teklifte öngörülen “süper izin” ile vahşi madencilik faaliyetleri önündeki tüm engellerin kaldırılıyor.Yeni torba yasa teklifiyle maden ruhsatı süreçleri hızlandırılıyor ve izin mekanizmaları yatırımcının lehine yeniden şekillendiriliyor.
Özellikle teklifle birlikte IV. Grup madenler ile stratejik ve kritik madenler için gerekli izinleri vermek üzere “özel bir kurul” oluşturuluyor. Bu kurula verilen geniş yetkilerle yatırımcı lehine tüm izin süreçleri daha kısa sürede tamamlanmak isteniyor. Aynı kurul, yenilenebilir enerji tesisleri için gerekli olan özel mülkiyete ait taşınmazları da acele kamulaştırma kararı alarak yatırımcının önünü açabilecek. Tüm bu düzenlemeler, doğanın korunması gereken alanlarında yatırımların önünü açarken, kamu yararı ve çevresel etkiler göz ardı ediliyor. Doğayı korumakla yükümlü olduğumuz bir dönemde, bu kadar kritik son kararların özel yetkilendirilmiş bir kurul tarafından alınacak olması pek çok sakıncayı içermektedir.
Diğer yandan teklif, madencilik yapılmasına izin verilen orman alanlarının da Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne (MAPEG) devredilmesini öngörüyor. Bu durumda ormancılık konusunda uzman olmayan bir kurum, hem ormana verilen zararı hem de madencilik işletmesi devam ederken yapılmakta olan rehabilitasyon çalışmalarını izlemekle sorumlu olacak.
Bu alanların MAPEG’e devredilmesi ormanlara verilecek zararın görmezden gelinmesi anlamına gelmektedir. Ormancılık konusunda yeterli kapasitesi bulunmayan bir kuruma ormanların emanet edilmesi, doğa için büyük risk oluşturmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) gibi saha hâkimiyeti olan kurumların, bu süreçlerin dışında bırakılmaması gerekmektedir.
Zeytinlikler, Türkiye’de özel kanunla korunmuş en değerli tarımsal alanlardır. Mevcut yasa, zeytinliklere 3 km mesafede toz ve duman çıkaran tesislerin yapılmasını yasaklıyor. Ancak yeni düzenleme, bu korumayı fiilen ortadan kaldırıyor. Yeni düzenleme zeytinlikleri kömür madenciliği için gözden çıkarıyor.
Torba yasa teklifiyle 3213 Sayılı Maden Kanunu’na geçici bir madde eklenerek, Muğla’daki zeytinlikler termik santrallere kömür temini amacıyla madenciliğe açılıyor. Bu alanlarda artık maden aranabilecek ve işletilebilecek. Zeytinliklerin ‘taşınabilir’ ilan edilmesiyle bu üretim ve kültürel miras alanları adeta bir eşya haline getiriliyor. Bu yalnızca Muğla için değil, ileride Türkiye genelindeki tüm zeytinlikleri tehdit eden bir yaklaşımdır.
TBMM’ye sunulan yasa teklifi yalnızca ormanlar ve zeytinlikleri değil, aynı zamanda madencilik faaliyetlerinin tamamen yasaklanması gereken korunan alanları da ciddi biçimde tehdit ediyor. Özellikle doğal ve tarihi sit alanlarına ilişkin düzenlemelerle, teklifin bu alanlarda yapılan başvurulara 3-4 ay içinde yanıt verilmemesi halinde izin verilmiş sayılması hükmünü getirmesi son derece endişe vericidir.
Doğal ve tarihi koruma alanlarında 3-4 ay içinde yanıt verilmezse izin verilmiş sayılması kabul edilemez. Bu, doğayı korumakla görevli kurumları işlevsiz hâle getirir. Bu alanların madencilik faaliyetlerine tamamen kapatılması gerekmektedir. Ayrıca arama ruhsatı almış bir faaliyete işletme izninin de verilmiş sayılması, arama ve işletme faaliyetlerinin içerdiği süreçleri ve potansiyel çevre etkilerinin farklı olduğunu göz ardı etmekte; bu nedenle ciddi sakıncalar taşımaktadır.
Bununla birlikte teklif; Mera Kanunu, Toprak Koruma Kanunu ve Çevre Kanunu gibi temel yasalarda yapılan değişiklikler ile tarım arazileri, meralar, sulak alanlar, milli parklar ve sit alanları gibi koruma statüsüne sahip doğal ve kültürel varlıkları da yatırım tehdidi altına sokuyor.
Son olarak “üstün kamu yararı” tanımının daraltılması ve “eş zamanlı izin” gibi uygulamalar ile koruma alanlarının hukuki statüsü zayıflatılıyor. Bu durum, doğal dengeyi, kırsal yaşamı ve yurttaşın katılım hakkını göz ardı eden bir yaklaşımı beraberinde getiriyor.
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçleri, doğayı ve insan yaşamını korumanın en temel araçlarından biri. Ancak ülkemizde mevcut uygulamalarda dahi pek çok eksiklik barındıran bu süreç, torba yasa teklifiyle birlikte daha da işlevsiz hale getiriliyor. Teklif, “ÇED Olumlu” kararı beklenmeden teşvik, onay ve ruhsat süreçlerine başlanmasına imkân tanıyor.
Ayrıca, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda yer alan “ÇED Gerekli Değildir” kararının kaldırılması, hangi faaliyetlerin nasıl değerlendirileceği konusunda ciddi bir belirsizlik yaratıyor. Bu değişiklikler, doğayı korumak için var olan mekanizmaların daha da zayıflatılmasına yol açabilecek.
Gerektiği gibi yürümeyen ÇED süreçleri, bu düzenlemeyle neredeyse tamamen devre dışı bırakılıyor. Projelerin doğaya, tarıma, sağlığa ve yerel yaşama etkileri dikkate alınmadan ilerlemesinin önü açılıyor. Üstelik ‘eş zamanlı izin’ uygulamasıyla ÇED Olumlu kararı bile beklenmeden projelere teşvik ve ruhsat verilebilecek. Bu, doğa için açıkça tahribatta geri dönüş yok anlamına geliyor. Korkuyoruz ki artık bazı projeler için hiçbir çevresel etki değerlendirmesi yapılmayacak.
Bu yasa teklifi yalnızca teknik bir düzenleme değil; doğaya, kültüre, tarımsal üretime, kırsal yaşama ve toplumsal değerlere yönelik bir tehdit olarak karşımızda duruyor.
Zeytinliklerin taşınabilir ilan edilmesi, ormanların madencilik kurumlarına devredilmesi, ÇED süreçlerinin etkisizleştirilmesi ve korunan alanların yatırım lehine açılması, Türkiye’nin doğal varlıklarını ve üretim kapasitesini geri dönüşü olmayan bir yola sürükleyebilir.
Teklif yalnızca çevreyi değil, aynı zamanda yerel halkı, gelecek kuşakların yaşam hakkını, gıda ve su güvenliğini tehdit etmektedir. Balıkesir Kent Konseyi Çevre Meclisi olarak kamuoyunu bu konuda duyarlı davranmaya ve görüşlerini TBMM’ye iletmeye davet ediyoruz.
Bugün verilecek kararlar, geleceğimizi de belirleyecek. Zeytinlikler, ormanlar, meralar, su varlıklarımız bir kez kaybedildiğinde, bir daha geri kazanılamaz. Doğayı korumak hepimizin ortak sorumluluğudur. Bu nedenle Balıkesir Kent Konseyi Çevre Meclisi olarak toplumun tüm kesimlerini, karar vericileri ve sivil toplumu bu düzenlemeye karşı durmaya; zeytinliklere, ormanlara, tarım alanlarına, ülkemizin doğal ve kültürel mirasına sahip çıkmaya çağırıyoruz
Balıkesir Kent Konseyi ÇEVRE MECLİSİ Yürütme Kurulu olarak tüm partilerden milletvekillerimize sesleniyoruz. Tüm canlıların yaşam hakkını, geleceğimizi korumak adına BU TEKLİFİ GERİ ÇEKİN!!
Başka Dünya yok!
BALIKESİR KENT KONSEYİ
ÇEVRE MECLİSİ
YÜRÜTME KURULU
